Morning-afterpil: waar en wanneer

Twee soorten noodpil en hun tijdsgrens

In Nederland zijn twee werkzame stoffen als noodpil geregistreerd: levonorgestrel en ulipristalacetaat. Beide houden de eisprong tegen of stellen die uit, zodat zaadcellen geen eicel tegenkomen. Heeft de eisprong al plaatsgevonden, dan werkt ulipristal volgens de productinformatie niet meer, en een zwangerschap die al bestaat, breekt geen van beide af. Het moment van de eisprong is niet te voorspellen, en hoe eerder u de tablet neemt, hoe groter de kans dat die werkt. U kunt de tablet op elk moment van de cyclus innemen.

Een noodpil voorkomt niet in alle gevallen een zwangerschap. Voorbeelden van productnamen zijn NorLevo en Postinor met levonorgestrel en ellaOne met ulipristalacetaat; daarnaast staan er producten in het register die alleen de naam van de werkzame stof dragen. Let bij levonorgestrel op de sterkte: van het product met tabletten van 750 microgram neemt u volgens de productinformatie twee tabletten tegelijk.

Waar u de morning-afterpil haalt

Alle noodpillen in het register van het CBG hebben de afleverstatus UAD, wat staat voor uitsluitend apotheek en drogist. U heeft er dus geen medisch recept voor nodig, en u krijgt ze bij een apotheek of drogist, niet in de supermarkt of een andere winkel met algemene verkoop. Het register zegt niets over de voorraad: of een product op een bepaald moment in de winkel ligt, vraagt u het best na bij de apotheek of drogist zelf.

Heeft u de pil 's avonds of in het weekend nodig, zoek dan een apotheek of drogist in de buurt die open is. Thuisarts noemt ook de mogelijkheid om alvast een noodpil in huis te hebben, bijvoorbeeld voor het geval u de pil vergeet. Voor de morning-afterpil heeft u geen medisch recept en geen beoordeling door een arts nodig, en dus ook geen aanvraag via deze website.

Wanneer de noodpil minder goed werkt of minder geschikt is

De productinformatie noemt situaties waarin een noodpil minder goed werkt of wordt afgeraden. Herkent u zich in een van de punten hieronder, vraag dan de apotheker of uw huisarts welke vorm van noodanticonceptie bij u past.

• U gebruikte in de afgelopen 4 weken een middel dat de afbraak in de lever versnelt, zoals carbamazepine of fenytoïne tegen epilepsie, rifampicine tegen tuberculose, efavirenz tegen hiv of sint-janskruid. Dan wordt een koperspiraaltje aangeraden. Kan of wilt u dat niet, dan noemt de productinformatie van levonorgestrel een dubbele dosis als mogelijkheid, al is die combinatie niet onderzocht. Ulipristal wordt in deze situatie niet aanbevolen.
• U heeft een ernstige leveraandoening: beide middelen worden dan afgeraden.
• U heeft een ernstige aandoening waarbij de darm voedingsstoffen slecht opneemt, zoals de ziekte van Crohn. Levonorgestrel kan dan minder goed werken.
• U heeft eerder een buitenbaarmoederlijke zwangerschap of een eileiderontsteking gehad. Levonorgestrel wordt dan niet aangeraden.
• U heeft ernstig astma en gebruikt daarvoor corticosteroïden als tablet. Ulipristal wordt dan niet aanbevolen.
• U gebruikt maagzuurremmers. Volgens de productinformatie van ulipristal is niet bekend of een maagzuurremmer de werking als noodpil vermindert; Thuisarts noemt maagzuurremmers als situatie waarin de morning-afterpil niet geschikt is.
• Neem levonorgestrel en ulipristal niet allebei: de productinformatie van beide raadt gelijktijdig gebruik af.

Overgeven of diarree na het innemen

Geeft u binnen 3 uur na het innemen over, dan is volgens de productinformatie van beide middelen nog een tablet nodig, zo snel mogelijk. Bij het product met tabletten van 750 microgram gaat het dan om nog eens twee tabletten. Thuisarts adviseert daarnaast om dezelfde dag contact op te nemen met de huisarts als u binnen 3 uur overgeeft of binnen 4 uur na het innemen diarree krijgt; soms is een extra pil nodig.

Een koperspiraaltje als alternatief

Ook een koperspiraaltje kan als noodanticonceptie dienen. Volgens Thuisarts laat u het zo snel mogelijk plaatsen, in elk geval binnen 5 dagen na de seks, en geeft het meer bescherming tegen een zwangerschap dan de morning-afterpil. Het spiraaltje blijft u daarna beschermen. Voor het plaatsen maakt u een afspraak bij de huisarts.

Thuisarts noemt het koperspiraaltje ook als mogelijkheid wanneer de eisprong net voorbij kan zijn, want dan werkt een noodpil niet.

Na de morning-afterpil: condoom, menstruatie en test

De noodpil beschermt alleen tegen de seks die al heeft plaatsgevonden, niet tegen seks in de dagen daarna. Volgens de productinformatie gebruikt u tot de volgende menstruatie een condoom of een andere barrièremethode. Met de pil, ring of pleister kunt u doorgaan, maar na ulipristal kan zo'n hormonaal middel tijdelijk minder goed werken.

Op de pagina van Thuisarts over de morning-afterpil staat voor wie de pil vergat een ander advies: een condoom tot u de pil weer 7 dagen achter elkaar heeft geslikt (na levonorgestrel) of 14 dagen (na ulipristal). Vraag bij twijfel de apotheker wat voor u geldt.

De menstruatie komt meestal rond de verwachte datum, soms enkele dagen eerder of later. Volgens de productinformatie van ulipristal kwam die bij ongeveer 7 procent van de vrouwen meer dan 7 dagen te vroeg en bij 18,5 procent meer dan 7 dagen te laat. De productinformatie adviseert een zwangerschapstest als uw menstruatie meer dan 5 dagen (na levonorgestrel) of meer dan 7 dagen (na ulipristal) uitblijft, als die anders verloopt dan normaal of als u tekenen van zwangerschap opmerkt.

De noodpil is bedoeld voor incidenteel gebruik en vervangt geen gewone anticonceptie. De productinformatie van levonorgestrel raadt een bezoek aan de huisarts aan om een vaste methode te beginnen of aan te passen; meer over zulke methoden leest u bij de combinatiepil, de anticonceptiepleister en de anticonceptiering. Een noodpil beschermt ook niet tegen soa; laat u bij twijfel testen bij de huisarts of de GGD.

Bijwerkingen van de noodpil

Na levonorgestrel zijn in onderzoeken onder meer hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn, duizeligheid, vermoeidheid, gevoelige borsten, menstruatiepijn en een latere of juist zwaardere menstruatie gemeld. Volgens de productinformatie verdwijnen die klachten meestal binnen 48 uur. Gevoelige borsten, spotting en onregelmatig bloedverlies komen bij maximaal 30 procent voor en kunnen tot de volgende menstruatie duren. Na ulipristal zijn hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn en pijnlijke menstruatie het vaakst gemeld.

Na het innemen van een noodpil zijn ook overgevoeligheidsreacties gemeld, zoals huiduitslag of zwelling van gezicht of keel. Na levonorgestrel zijn bovendien trombo-embolische voorvallen gemeld; daar is extra aandacht voor nodig als u al andere risicofactoren voor trombose heeft, zoals trombose bij uzelf of in de familie. Krijgt u na het innemen een dikke tong of keel of moeite met ademen, bel dan 112.

Borstvoeding

Geeft u borstvoeding, dan adviseert de productinformatie van levonorgestrel om vlak voor het innemen nog de borst te geven en daarna ten minste 8 uur geen borstvoeding te geven; melk die u in die tijd afkolft, gooit u weg. Na ulipristal is de pauze langer: ten minste een week geen borstvoeding. U kolft dan wel af om de melkproductie op gang te houden, maar u gooit de melk weg.

Seks tegen uw wil

Was de seks tegen uw wil, neem dan zo snel mogelijk contact op met het Centrum Seksueel Geweld via 0800-0188, gratis en anoniem. Het centrum vraagt u dat het liefst binnen 7 dagen te doen, omdat het in die periode ook medicatie tegen een zwangerschap kan geven. Is het langer geleden, dan kunt u er ook terecht voor hulp en advies. Bent u in direct gevaar, bel dan 112.