Minipil met desogestrel: elke dag een tablet, zonder stopweek

Wat desogestrel doet

Desogestrel is een progestageen, een vrouwelijk geslachtshormoon. De productinformatie noemt één toepassing: anticonceptie. Anders dan bij de traditionele minipil berust de werking vooral op het remmen van de eisprong; daarnaast wordt het slijm in de baarmoederhals taaier. Omdat er geen oestrogeen in zit, kan het middel volgens de SmPC ook worden gebruikt door vrouwen die geen oestrogeen mogen of willen gebruiken.

In de Geneesmiddeleninformatiebank van het CBG staan zes producten met alleen desogestrel 75 microgram, alle met de afleverstatus UR (uitsluitend recept). Volgens een beoordelingsrapport van het CBG is Cerazette het oorspronkelijke product. Over de pil met twee hormonen gaat de pagina over de combinatiepil Microgynon.

Zo neemt u de minipil in

Een strip Cerazette bevat 28 tabletten. U neemt elke dag één tablet op ongeveer hetzelfde tijdstip, zodat er steeds 24 uur tussen twee tabletten zit, en slikt die met wat water door. Bij bloedverlies gaat u gewoon door. Na de laatste tablet begint u de volgende dag aan een nieuwe strip, zonder pauze.

Had u na een bevalling al gemeenschap, dan moet eerst een zwangerschap worden uitgesloten; na een miskraam of abortus volgt u het advies van uw arts. Verder hangt het moment van starten af van wat u daarvoor gebruikte. De tabel volgt de SmPC en de bijsluiter van Cerazette.

Te laat of vergeten: de grens van 12 uur

Bent u minder dan 12 uur te laat, dan is de betrouwbaarheid volgens de bijsluiter niet verminderd: neem de vergeten tablet alsnog en de volgende weer op het gewone tijdstip. Bent u meer dan 12 uur te laat, dan neemt u de laatst vergeten tablet alsnog in, gaat u op uw vaste tijdstip verder en gebruikt u de eerstvolgende 7 dagen ook een condoom. Hoe meer tabletten u achter elkaar mist, hoe groter de kans dat de werking verminderd is.

Voor tabletten die in de eerste week zijn vergeten, formuleren de twee documenten het verschillend: de SmPC noemt de eerste week na het starten met Cerazette, de bijsluiter de eerste week van de strip. Vergat u in zo'n week tabletten en had u in de 7 dagen daarvoor gemeenschap, dan moet u volgens beide documenten rekening houden met een kans op zwangerschap; vraag een arts om advies. Overgeven binnen 3 tot 4 uur na inname of ernstige diarree telt als een vergeten tablet, omdat de werkzame stof dan mogelijk niet volledig wordt opgenomen.

Die grens van 12 uur geldt voor desogestrel 75 microgram: de SmPC van de minipil met lynestrenol (Exluton) noemt 3 uur, die van drospirenon 4 mg (Slinda) 24 uur. Kijk dus in de bijsluiter van uw eigen middel. Vergeet u de pil vaak, bespreek dan met een arts welke methode beter past.

Bloedverlies: wat u kunt verwachten

Onregelmatig bloedverlies werd in de onderzoeken het vaakst gemeld: ongeveer de helft van de vrouwen had er op enig moment mee te maken. Omdat desogestrel de eisprong bijna volledig remt, is het patroon volgens de SmPC vaker onregelmatig dan bij andere minipillen. Bij 20 tot 30 procent worden de bloedingen frequenter, bij ongeveer 20 procent juist minder frequent of ze blijven weg; een bloeding kan ook langer duren. Na enkele maanden komen zeldzame bloedingen vaker voor.

Volgens de bijsluiter wijst onregelmatig bloedverlies niet op een verminderde bescherming. Is het bloedverlies hevig of langdurig, neem dan contact op met een arts; bij hardnekkige klachten moet een andere oorzaak worden uitgesloten. Blijven de bloedingen weg, dan wordt eerst nagegaan of u de tabletten goed heeft ingenomen en zo nodig een zwangerschapstest gedaan.

Bijwerkingen volgens de productinformatie

Naast de bijwerkingen in de tabel kan afscheiding uit de borst voorkomen. Krijgt u plotseling een dikke tong, lippen, gezicht of keel, of moeite met ademen of slikken, dan is dat een ernstige allergische reactie: bel 112. Een vermoedelijke bijwerking kunt u ook zelf melden bij het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb.

De tabel volgt de SmPC. Vaak betekent bij 1 op de 100 tot 1 op de 10 gebruiksters, soms bij 1 op de 1.000 tot 1 op de 100, zelden bij minder dan 1 op de 1.000.

Wanneer de minipil niet geschikt is

Extra voorzichtigheid is nodig als u ooit borstkanker of een trombose heeft gehad, leverkanker, diabetes of een hoge bloeddruk heeft, of eerder pigmentvlekken in het gezicht (chloasma) kreeg; vermijd in dat laatste geval veel zon en uv-licht. Cerazette bevat lactose en is niet bedoeld bij zeldzame erfelijke problemen met melksuiker. Bij jongeren onder de 18 jaar zijn veiligheid en werkzaamheid niet vastgesteld. Vermeld zulke aandoeningen in de vragenlijst, zodat de arts ze kan meewegen.

Volgens de SmPC en de bijsluiter gebruikt u desogestrel niet bij:

• een actieve trombose in een ader, zoals een diepe veneuze trombose of een longembolie;
• een ernstige leverziekte, nu of in het verleden, zolang de leverwaarden niet weer normaal zijn;
• een bekende of vermoede kanker die gevoelig is voor geslachtshormonen, zoals sommige vormen van borstkanker;
• vaginaal bloedverlies waarvan de oorzaak niet is vastgesteld;
• overgevoeligheid voor desogestrel of een van de hulpstoffen; Zarelle bevat bijvoorbeeld sojaolie en is daarom niet bedoeld bij een allergie voor pinda of soja;
• een zwangerschap: wordt u zwanger terwijl u de minipil gebruikt, dan stopt u met innemen.

Middelen die de werking verminderen

Sommige geneesmiddelen versnellen de afbraak van geslachtshormonen in de lever, waardoor de minipil minder goed beschermt en doorbraakbloedingen kunnen ontstaan. Dat effect kan na het stoppen nog ongeveer 4 weken aanhouden. Bij kort gebruik van zo'n middel gebruikt u daarnaast een condoom, tot 28 dagen na de laatste dosis; bij langdurig gebruik is een andere vorm van anticonceptie aan te raden.

Ketoconazol, itraconazol, claritromycine, fluconazol, diltiazem en erytromycine kunnen de spiegel juist verhogen. De minipil kan zelf het effect van ciclosporine versterken en dat van lamotrigine verminderen.

Volgens de SmPC kunnen onder meer deze middelen de werking verminderen:

• middelen tegen epilepsie: carbamazepine, fenytoïne, primidon en barbituraten, en mogelijk oxcarbazepine, topiramaat en felbamaat;
• rifampicine en mogelijk rifabutine, die bij tuberculose worden gebruikt;
• het hiv-middel efavirenz; ook combinaties met ritonavir, nelfinavir of nevirapine kunnen de spiegel veranderen;
• bosentan, en mogelijk griseofulvine en het kruidenmiddel sint-janskruid.

Trombose, borstkanker en stemming

Bij combinatiepillen is het risico op trombose in een ader verhoogd. Of dat ook geldt voor desogestrel zonder oestrogeen, is volgens de SmPC onbekend. Volgens de bijsluiter wordt het risico met een pil met alleen progestageen lager geacht dan met een combinatiepil die ook oestrogeen bevat. Bij een trombose stopt u. Stoppen wordt ook overwogen bij langdurige bedrust, bij een blijvend verhoogde bloeddruk en bij een flinke bloeddrukstijging die onvoldoende op behandeling reageert.

Bij pilgebruiksters wordt iets vaker borstkanker vastgesteld; na het stoppen neemt dat extra risico langzaam af. Voor de minipil ligt het risico mogelijk in dezelfde orde, al is het bewijs minder overtuigend. Bij buikpijn of uitblijvende bloedingen moet ook aan een zwangerschap buiten de baarmoeder worden gedacht.

Neerslachtigheid en depressie zijn bekende bijwerkingen van hormonale anticonceptie. Een depressie kan ernstig zijn en is een bekende risicofactor voor suïcidaal gedrag. Merkt u stemmingswisselingen of tekenen van depressie, ook kort na de start, neem dan contact op met een arts. Denkt u aan zelfdoding? Bel 24/7 gratis en anoniem 113 of chat via 113.nl. Bij levensgevaar: bel 112.

Wanneer u met spoed hulp zoekt

Overdag is uw huisarts het aanspreekpunt; 's avonds, 's nachts en in het weekend de huisartsen-spoedpost in uw regio, en bij levensgevaar 112. Neem ook contact op met een arts minstens vier weken voor een geplande operatie, en als u enige tijd bedlegerig bent of niet mag lopen.

De bijsluiter noemt onder meer deze situaties, waarin u zo snel mogelijk contact opneemt met een arts:

• hevige pijn of zwelling in een been, onverklaarbare pijn op de borst, kortademigheid of plotseling hoesten, zeker met bloed: dit kan wijzen op trombose;
• plotselinge hevige buikpijn of een gele verkleuring van huid en ogen, wat kan wijzen op een leverprobleem;
• plotselinge hevige pijn laag in de buik, wat kan wijzen op een zwangerschap buiten de baarmoeder;
• een knobbeltje in de borst.

Borstvoeding, zwanger worden en stoppen

De minipil met desogestrel mag worden gebruikt als u borstvoeding geeft. Volgens de bijsluiter heeft het middel geen invloed op de aanmaak of de kwaliteit van de moedermelk, al zijn er enkele meldingen van minder melk. Een kleine hoeveelheid werkzame stof komt in de melk. Wilt u tijdens de borstvoeding beginnen, overleg dan met een arts.

U kunt op elk moment stoppen; vanaf die dag bent u niet meer beschermd. In het onderzoek uit rubriek 5.1 van de SmPC, na twee cycli gebruik, kwam de eisprong na het stoppen gemiddeld na 17 dagen terug (spreiding 7 tot 30 dagen).

Een recept voor de minipil laten beoordelen

U kunt een aanvraag doen om met de minipil te beginnen of om door te gaan. U vult een medische vragenlijst in, die ook vraagt welke medicijnen u gebruikt. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301), beoordeelt uw antwoorden; een gesprek via video of telefoon is er niet. Heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account. Daar kan hij ook om een medicatieoverzicht van uw apotheek vragen.

Volgens de SmPC moet vóór het voorschrijven een volledige medische voorgeschiedenis worden afgenomen en wordt een grondig gynaecologisch onderzoek aanbevolen om een zwangerschap uit te sluiten. Bij een beoordeling op afstand vindt geen lichamelijk of gynaecologisch onderzoek plaats en meet niemand uw bloeddruk; de vragenlijst is daar geen vervanging voor. De arts kan om aanvullende gegevens vragen, zoals een recente bloeddrukmeting, u naar uw huisarts verwijzen of de aanvraag afwijzen. Is de beoordeling positief, dan schrijft de arts het recept uit. U ontvangt het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.

Wat kost het?

Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar. Het bedrag van de beoordeling staat bij de knop waarmee u een aanvraag start. Een overzicht van de pil, de ring en de pleister vindt u op de pagina over anticonceptie.