Quetiapine: werking, bijwerkingen en dosering

Waarvoor wordt quetiapine gebruikt?

Quetiapine wordt voorgeschreven bij schizofrenie en bij de bipolaire stoornis, zowel bij manische als bij depressieve episoden, en soms als aanvulling op een antidepressivum bij een depressie die onvoldoende verbetert. De stof grijpt aan op receptoren voor dopamine en serotonine in de hersenen; daardoor nemen wanen, hallucinaties, oplopende onrust en stemmingsschommelingen af. De werking op psychose bouwt zich op over weken, terwijl het kalmerende en slaapverwekkende effect vaak al in de eerste dagen merkbaar is. Dat verschil verklaart waarom quetiapine in de praktijk soms in een lage sterkte wordt gebruikt om te slapen. Die toepassing valt buiten de geregistreerde indicatie en wordt in Nederlandse richtlijnen afgeraden, omdat er voor slapeloosheid veiligere aanpakken zijn en het middel wel de bekende risico's op gewichtstoename en hartritmestoornissen meebrengt. Een behandeling wordt daarom altijd ingesteld op een diagnose, niet op een klacht.

Bijwerkingen van quetiapine

Het bekendst zijn slaperigheid, duizeligheid bij het opstaan door een lagere bloeddruk, een droge mond, obstipatie, meer eetlust en gewichtstoename. Vooral in de eerste weken en na elke verhoging zijn suf zijn en traag reageren gebruikelijk; dat beïnvloedt autorijden en het bedienen van machines. Op langere termijn vragen de veranderingen in de stofwisseling de meeste aandacht: gewicht, bloedsuiker en cholesterol worden daarom periodiek gecontroleerd, samen met bloeddruk en soms een hartfilmpje in verband met verlenging van het QT-interval. Bewegingsonrust of stijfheid komt minder vaak voor dan bij oudere antipsychotica, maar is mogelijk. Waarschuw direct een arts bij hoge koorts met spierstijfheid en verwardheid, bij een aanhoudend snelle of onregelmatige hartslag, bij flauwvallen, bij tekenen van een infectie zoals keelpijn met koorts, of bij toenemende somberheid en gedachten aan zelfdoding. Voor dat laatste geldt een aparte waarschuwing, want quetiapine wordt ook gebruikt bij depressieve episoden: aan het begin van de behandeling en na elke verandering van de dosering kunnen onrust, angst en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen in plaats van afnemen, het duidelijkst bij mensen voor het 25e levensjaar. Dat betekent niet dat de behandeling verkeerd is, maar wel dat u juist dan gevolgd moet worden; vertel uw naasten dat u bent begonnen of dat de dosering is veranderd, zodat zij het kunnen melden. Hoe vaak elke bijwerking voorkomt, staat in de bijsluiter.

Dosering en inname

De sterkte hangt af van de aandoening en verschilt sterk per persoon, dus de arts stelt het schema individueel in. Kenmerkend is dat de behandeling laag begint en in stappen wordt opgehoogd; dat beperkt duizeligheid door bloeddrukdaling in de eerste dagen. Er bestaan twee vormen: gewone tabletten, meestal verdeeld over de dag of vooral 's avonds, en tabletten met gereguleerde afgifte die eenmaal daags worden ingenomen. Die vormen zijn niet zomaar uitwisselbaar en de tabletten met gereguleerde afgifte mogen niet worden gebroken, gekauwd of fijngemaakt, omdat de afgifte dan te snel gaat. Neem het middel elke dag op hetzelfde tijdstip in. Vergeet u een dosis, neem die dan niet dubbel in; raadpleeg de bijsluiter of elke apotheek. Verander de sterkte nooit zelf, ook niet wanneer u zich beter voelt: juist bij een goede fase is voortzetting bedoeld om terugval te voorkomen.

Is quetiapine receptplichtig?

Ja. Quetiapine is een UR-geneesmiddel en is uitsluitend op recept verkrijgbaar bij een apotheek; drogisten mogen het niet verkopen en er bestaat geen zelfzorgvariant. Dat is geen administratieve drempel: de keuze voor een antipsychoticum hangt af van de diagnose, van eerdere behandelingen, van hart- en stofwisselingsrisico's en van al uw andere medicijnen. Bij het starten horen bovendien controles, en die kunnen niet uit een verkoopkanaal komen. Quetiapine valt in Nederland niet onder de Opiumwet, maar het middel wordt wel gebruikt in situaties waarin een verkeerde inschatting ernstige gevolgen heeft, bijvoorbeeld bij een beginnende manie of bij suïcidale gedachten. Aanbod van dit middel zonder recept via internet is daarom altijd onbetrouwbaar. Deze pagina is uitsluitend informatief; wij verkopen geen medicijnen en zijn geen apotheek.

Prijs en vergoeding in Nederland

Quetiapine is beschikbaar als generiek middel en behoort tot de standaardmedicatie bij de aandoeningen waarvoor het is geregistreerd, dus de kosten bij de apotheek zijn doorgaans bescheiden. Wat u zelf betaalt, hangt af van uw polis en van het geneesmiddelenvergoedingssysteem: valt de prijs boven de vastgestelde vergoedingslimiet, dan betaalt u het verschil bij. Vergoede geneesmiddelen tellen mee voor het eigen risico van € 385 per jaar, dat u eerst zelf betaalt; bij een chronische behandeling is dat bedrag meestal al vroeg in het jaar bereikt door de totale zorgkosten. De kosten van onze medische beoordeling worden niet vergoed door uw zorgverzekering en tellen niet mee voor het eigen risico. Wij noemen geen prijs van het medicijn zelf: dat zou neerkomen op reclame voor een receptplichtig middel, wat artikel 85 van de Geneesmiddelenwet verbiedt. Voor de actuele apotheekprijs kunt u terecht bij elke apotheek.

Wisselwerkingen en alcohol

Quetiapine wordt in de lever afgebroken via het enzym CYP3A4, waardoor andere middelen de spiegel sterk kunnen veranderen. Remmers zoals bepaalde schimmelmiddelen, sommige antibiotica van het macrolidetype en bepaalde hiv-middelen verhogen de blootstelling; versnellers zoals carbamazepine, fenytoïne, rifampicine en het kruid sint-janskruid verlagen die juist, waardoor de werking kan wegvallen. Wees ook alert op combinaties met andere middelen die het QT-interval verlengen of die suf maken, en op middelen tegen hoge bloeddruk, omdat duizeligheid bij opstaan kan toenemen. Geef daarom altijd uw volledige medicatielijst door, inclusief zelfzorgmiddelen, kruidenpreparaten en grapefruitsap. Alcohol versterkt de sufheid en de daling van de bloeddruk en wordt tijdens deze behandeling afgeraden; dat geldt zeker in de eerste weken, na elke verhoging en bij deelname aan het verkeer.

Wie mag quetiapine niet gebruiken?

Quetiapine mag niet worden gebruikt bij overgevoeligheid voor de werkzame stof of voor een van de hulpstoffen. Ook gelijktijdig gebruik van sterke remmers van het leverenzym CYP3A4 is uitgesloten: het gaat om hiv-proteaseremmers, schimmelmiddelen van het azooltype, erytromycine, claritromycine en nefazodon. Welke namen precies voor uw verpakking gelden, staat in de bijsluiter en in de samenvatting van de productkenmerken.

Daarnaast zijn er situaties waarin het middel niet verboden is, maar wel extra beoordeling en controle vraagt: hart- en vaatziekten, een eerder vastgestelde verlenging van het QT-interval of zo'n verlenging in de familie, hartfalen, een te laag kalium- of magnesiumgehalte, epilepsie of eerdere insulten, een leverfunctiestoornis, diabetes of een sterk verhoogd risico daarop, en een eerder tekort aan witte bloedcellen. Combinatie met andere middelen die het QT-interval verlengen vraagt om dezelfde voorzichtigheid, zeker bij ouderen. Een ernstig tekort aan witte bloedcellen ontstaat meestal in de eerste twee maanden van de behandeling: koorts, keelpijn of een andere infectie in die periode is een reden om meteen een arts te bellen en bloed te laten prikken.

Voor ouderen met dementie geldt een eigen waarschuwing. Quetiapine is niet geregistreerd voor psychose bij dementie. In gerandomiseerd onderzoek bij mensen met dementie gaven antipsychotica ongeveer drie keer zo vaak een beroerte of een andere aandoening van de hersenvaten, en in twee onderzoeken met quetiapine bij deze groep overleed 5,5 procent van de behandelde deelnemers tegenover 3,2 procent in de placebogroep. Aanvragen voor deze toepassing beoordelen wij daarom niet.

Zwangerschap en borstvoeding

Meld het aan uw arts wanneer u zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft, ook wanneer u alleen een lopende behandeling voortzet. De gegevens over quetiapine in het eerste trimester wijzen niet op meer aangeboren afwijkingen, maar zijn te beperkt voor een harde conclusie; het middel wordt in de zwangerschap daarom alleen gebruikt wanneer de arts oordeelt dat het voordeel opweegt tegen het mogelijke risico.

Pasgeborenen die in het derde trimester aan een antipsychoticum zijn blootgesteld, kunnen na de geboorte kortdurende klachten hebben: onrust, verhoogde of juist verlaagde spierspanning, trillen, sufheid, moeite met ademhalen of problemen met drinken. De verloskundige of gynaecoloog moet daarom weten dat u dit middel gebruikt. Over de overgang in moedermelk is weinig bekend en de metingen lopen sterk uiteen; of u borstvoeding kunt geven, weegt uw arts per situatie af, waarbij u let op sufheid bij de baby.

Stop nooit zelf na een positieve zwangerschapstest. Abrupt staken kan een terugval uitlokken, en dat is in deze periode voor moeder en kind een risico op zichzelf. Voor deze afweging is een schriftelijke beoordeling op afstand niet de juiste route: bespreek het met uw behandelaar, huisarts of verloskundige.

Kom je aan van quetiapine?

Gewichtstoename is een van de bekendste bijwerkingen van dit middel en komt vaak voor, vooral in de eerste maanden. Het mechanisme is een combinatie van meer eetlust, meer trek in zoet en koolhydraten, en meer sufheid waardoor mensen minder bewegen. Daarnaast kunnen bloedsuiker en cholesterol stijgen, ook zonder duidelijke gewichtstoename; daarom horen periodieke controles bij deze behandeling. Wat helpt, is vooraf weten dat het speelt: wegen bij de start en daarna regelmatig, aandacht voor vaste maaltijden in plaats van tussendoortjes, voldoende beweging en tijdig overleg wanneer het gewicht snel oploopt. Stop niet zelf wanneer u aankomt. De arts kan kijken naar de sterkte, naar het tijdstip van inname, naar begeleiding op leefstijl of naar een ander middel binnen dezelfde groep, en weegt dat af tegen het risico van terugval van de aandoening zelf.

Stoppen met quetiapine

Stop nooit abrupt en niet zonder overleg. Plotseling staken kan onttrekkingsklachten geven zoals misselijkheid, braken, slapeloosheid, hoofdpijn en prikkelbaarheid, en verhoogt het risico op terugkeer van de psychiatrische klachten, soms heftiger dan daarvoor. Een behandelaar bouwt daarom geleidelijk af, in stappen en met controlemomenten, en kiest daarvoor een periode waarin uw situatie stabiel is: niet tijdens een verhuizing, examens of rouw. Bij een eerste psychotische episode wordt in de regel geadviseerd de behandeling langere tijd voort te zetten voordat afbouw überhaupt aan de orde komt. Merkt u tijdens het afbouwen dat slaap, stemming of onrust verandert, meld dat dan meteen; een stap terug is geen mislukking maar onderdeel van het plan. Wij begeleiden zelf geen afbouwtraject: dat hoort bij uw eigen behandelaar of huisarts, die u kent en kan controleren.

Waarom wij quetiapine niet online beoordelen

Wij beoordelen antipsychotica op dit moment niet online, ook niet als voortzetting van een stabiele behandeling in een onveranderde sterkte. Er valt op deze pagina dus niets te bestellen en u betaalt ons niets. Dat komt door de aard van onze dienst: wij werken met een schriftelijke vragenlijst die een arts asynchroon beoordeelt, zonder videoconsult, zonder telefonisch spreekuur en zonder crisishulp. Bij quetiapine hangt de juiste sterkte samen met de diagnose, met bijwerkingen zoals sufheid, gewichtstoename en bewegingsonrust en met controles van gewicht, bloedsuiker en vetwaarden; die afweging hoort bij een behandelaar die u kent en kan spreken. Raakt uw voorraad op, neem dan tijdig contact op met uw voorschrijver of uw huisarts; stop niet op eigen initiatief, want abrupt staken kan klachten uitlokken. Denkt u aan zelfdoding of gaat het snel slechter, bel dan 112, uw huisartsenpost of 113.

Bijsluiter en betrouwbare informatie

De officiële bijsluiter per handelsvorm vindt u in de geneesmiddeleninformatiebank van het CBG; daar staat ook de samenvatting van de productkenmerken voor zorgverleners. Apotheek.nl van de KNMP legt hetzelfde uit in gewone taal, inclusief adviezen over autorijden en over gebruik bij zwangerschap en borstvoeding. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft de plaats van quetiapine binnen de behandeling en de controles die erbij horen. Omdat er meerdere fabrikanten zijn, kan de bijsluiter per doosje verschillen in uiterlijk terwijl de werkzame stof gelijk blijft; lees hem daarom bij elke nieuwe verpakking opnieuw. Vragen over inname, over wisselwerkingen of over een gemiste dosis kunt u kosteloos stellen bij elke apotheek. Bij acute psychiatrische nood belt u 112 of uw huisartsenpost.

Wie heeft deze pagina gecontroleerd?

Deze pagina is samengesteld door de redactie van MEDINOW Sp. z o.o. en medisch gecontroleerd door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Laatst gecontroleerd op 29 augustus 2026. Onze arts is niet BIG-geregistreerd in Nederland: hij werkt op basis van zijn Poolse artsenlicentie en beoordeelt aanvragen voor een grensoverschrijdend medisch recept volgens richtlijn 2011/24/EU. Wij zijn geen apotheek en verstrekken zelf geen medicijnen. Deze tekst is algemene informatie en vervangt geen persoonlijke beoordeling door uw eigen huisarts of behandelend specialist. Klopt er volgens u iets niet, of is de bijsluiter inmiddels gewijzigd, laat het ons dan weten via het contactformulier: wij passen de tekst aan en noteren een nieuwe controledatum.