Amitriptyline: werking, bijwerkingen en dosering
Amitriptyline is een tricyclisch antidepressivum dat in Nederland wordt gebruikt bij een depressieve stoornis en, in een veel lagere dosering, bij zenuwpijn en ter voorkoming van migraineaanvallen. Het middel is uitsluitend op medisch recept verkrijgbaar. Het valt niet onder de Opiumwet, maar vraagt wel om zorgvuldige afweging vanwege het effect op hart en geleiding en de vele wisselwerkingen. Op deze pagina leest u waarvoor het wordt gebruikt, welke bijwerkingen worden gemeld, hoe de dosering wordt opgebouwd en hoe voortzetting van een lopende behandeling verloopt.
Waarvoor wordt amitriptyline gebruikt?
Amitriptyline wordt in Nederland voorgeschreven bij een depressieve stoornis, bij zenuwpijn en ter voorkoming van migraineaanvallen. Bij pijn en migraine gebruikt de arts een aanmerkelijk lagere dosering dan bij depressie; het gaat dan niet om een gewone pijnstiller, maar om beïnvloeding van de manier waarop pijnprikkels in het zenuwstelsel worden doorgegeven. Amitriptyline remt de heropname van serotonine en noradrenaline en heeft daarnaast anticholinerge en antihistaminerge effecten. Die laatste verklaren een groot deel van de bijwerkingen: droge mond, slaperigheid, obstipatie en wazig zien. Het effect komt niet meteen. Bij zenuwpijn duurt het meestal enkele weken voordat duidelijk wordt of de behandeling helpt, bij depressie doorgaans nog langer; de bijwerkingen zijn er vaak eerder dan het effect, en dat is een bekende reden waarom mensen te vroeg stoppen. Amitriptyline is geen slaapmiddel, ook al wordt het vanwege de sedatie vaak in de avond ingenomen. Of dit middel voor u geschikt is, hangt af van uw hartgeschiedenis, uw leeftijd en uw overige geneesmiddelen.
Bijwerkingen van amitriptyline
Het vaakst worden een droge mond, slaperigheid, duizeligheid bij het opstaan, obstipatie, wazig zien, moeite met plassen, transpireren, hartkloppingen en gewichtstoename gemeld. Veel van die klachten zijn het sterkst in de eerste weken en na een verhoging van de dosering. Ouderen zijn gevoeliger: bij hen spelen vallen, verwardheid en urineretentie een grotere rol. Amitriptyline beïnvloedt de prikkelgeleiding in het hart, dus bij ritme- of geleidingsstoornissen en kort na een hartinfarct is het middel niet geschikt. Belangrijk om te weten: in de eerste weken van de behandeling en na elke verandering van de dosering kunnen onrust, angst en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen. Dat risico is het duidelijkst beschreven bij mensen jonger dan 25 jaar. Merkt u dit bij uzelf of ziet uw omgeving het, neem dan direct contact op met een arts; in Nederland kunt u dag en nacht terecht bij 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113. Bij spoed belt u 112. Vermoedt u een bijwerking, meld die dan bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Dosering en inname
De dosering wordt door de arts bepaald en verschilt sterk per indicatie: bij zenuwpijn en migraine wordt een veel lagere hoeveelheid gebruikt dan bij een depressieve stoornis. In beide gevallen wordt laag begonnen en stapsgewijs opgehoogd, zodat u went aan de sedatie en de droge mond. Vanwege die sedatie wordt het middel meestal in de avond ingenomen, enkele uren voor het slapen gaan; voelt u zich s ochtends nog suf, bespreek dan het tijdstip met uw arts of apotheek in plaats van de dosering te veranderen. Neem de tablet heel in met water, met of zonder eten. Beoordeel het effect niet na een paar dagen: geef de behandeling de weken die zij nodig heeft, tenzij er bijwerkingen zijn die niet kunnen wachten. Bent u een dosis vergeten en is het bijna tijd voor de volgende, sla de vergeten dosis dan over en neem nooit een dubbele hoeveelheid. Wijzig de dosering nooit op eigen initiatief en stop niet abrupt.
Is amitriptyline receptplichtig?
Ja. Amitriptyline heeft in Nederland de status UR: uitsluitend op recept. U krijgt het niet bij de drogist en niet zonder beoordeling door een arts. Het middel valt niet onder de Opiumwet, maar de receptplicht heeft een inhoudelijke reden. De arts moet weten of er sprake is van hart- of geleidingsproblemen, van glaucoom, van prostaatklachten met moeite bij het plassen, van epilepsie of van een zwangerschap, en welke andere geneesmiddelen u gebruikt: de lijst met wisselwerkingen is lang en enkele daarvan zijn ernstig. Daarnaast is het onderscheid tussen de lage dosering bij zenuwpijn en de hogere dosering bij depressie iets wat een arts maakt, niet de gebruiker. Wij zijn geen apotheek en leveren geen geneesmiddelen: wij beoordelen een aanvraag en verstrekken bij goedkeuring een document, waarmee u het middel bij elke apotheek in Nederland ophaalt. Een behandeling met een antidepressivum voor het eerst starten hoort thuis bij een arts die de behandeling in de tijd kan blijven volgen, en dat doen wij niet.
Prijs en vergoeding
Amitriptyline is een oud middel dat als generiek beschikbaar is en daardoor tot de goedkopere geneesmiddelen behoort; wat u betaalt, rekent de apotheek met u af. Voor geregistreerde toepassingen vindt vergoeding plaats vanuit het basispakket, waarbij uw zorgverzekeraar via het preferentiebeleid een bepaalde fabrikant kan aanwijzen. De tablet ziet er dan anders uit, terwijl de werkzame stof dezelfde is. Houd er rekening mee dat vergoede geneesmiddelen eerst ten laste komen van het verplicht eigen risico, in 2026 385 euro per jaar, tenzij u dat al heeft verbruikt. Onze eigen kosten staan hier los van. Onze eigen dienst brengt hier niets bij: wij beoordelen amitriptyline op dit moment niet online - ook niet wanneer het middel voor zenuwpijn is voorgeschreven - dus voor dit middel betaalt u ons niets. Beide bedragen dekken de medische beoordeling, niet de afgifte van het document, en worden niet vergoed door uw zorgverzekeraar. Wijst de arts de aanvraag op medische gronden af, dan ontvangt u het bedrag terug. Levert u de gevraagde documentatie niet aan, dan vindt geen terugbetaling plaats.
Wisselwerkingen en alcohol
De combinatie met een MAO-remmer is uitgesloten en er moet een ruime periode tussen beide behandelingen zitten. Ook de combinatie met andere serotonerge middelen vraagt aandacht, omdat dan een serotoninesyndroom kan ontstaan: dat speelt bij bepaalde antidepressiva, bij sommige pijnstillers, bij middelen tegen migraine en bij sint-janskruid. Middelen met een eigen anticholinerg effect versterken de droge mond, de obstipatie en de moeite met plassen. Combinaties met geneesmiddelen die het hartritme beïnvloeden vragen om extra voorzichtigheid. Slaapmiddelen, antihistaminica die suf maken en andere dempende middelen versterken de sedatie. Geef daarom bij elke aanvraag een volledig overzicht van uw geneesmiddelen door, ook zelfzorgmiddelen en kruidenpreparaten. Alcohol versterkt de sufheid en de duizeligheid, zeker in de eerste weken en na een verhoging van de dosering; de combinatie is af te raden. Datzelfde geldt voor autorijden en voor het bedienen van machines: beoordeel eerlijk of u alert genoeg bent, en overleg bij twijfel met de apotheek.
Wie mag amitriptyline niet gebruiken?
Een aantal situaties sluit amitriptyline uit, en dat is geen kwestie van een lagere dosering. Het middel mag niet worden gebruikt kort na een hartinfarct en bij een hartritmestoornis, een geleidingsstoornis of onvoldoende doorbloeding van de kransslagaders, omdat amitriptyline zelf de prikkelgeleiding in het hart beïnvloedt. Het mag evenmin worden gecombineerd met een MAO-remmer: tussen beide behandelingen hoort een ruime pauze, in de regel veertien dagen, en dat geldt in beide richtingen. Ook een ernstige leverfunctiestoornis en een bekende overgevoeligheid voor tricyclische antidepressiva sluiten het gebruik uit. Daarnaast zijn er aandoeningen die het middel niet verbieden, maar wel zwaar meewegen en die uw arts vooraf moet kennen: een nauwe kamerhoek in het oog of een verhoogde oogdruk, waarbij de pupilverwijding een acute aanval van glaucoom kan uitlokken; een vergrote prostaat met moeite om de blaas leeg te maken, waarbij urineretentie kan ontstaan; en epilepsie, omdat de drempel voor een aanval kan dalen. Ouderen zijn gevoeliger voor vallen, verwardheid en urineretentie en krijgen daarom een lagere startdosering. Geef bij uw aanvraag uw volledige voorgeschiedenis en medicatielijst door; de volledige en bindende opsomming staat in de bijsluiter van uw eigen product.
Zwangerschap en borstvoeding
Bent u zwanger, wilt u dat worden of geeft u borstvoeding, meld dat dan voordat de behandeling begint of verandert. Amitriptyline wordt in de zwangerschap niet standaard voorgeschreven, maar het wordt ook niet automatisch gestopt: een onbehandelde depressieve stoornis is voor moeder en kind zelf een risico, dus de afweging is per persoon en hoort bij de arts die u en uw zwangerschap volgt. Wordt het middel tot vlak voor de bevalling gebruikt, dan kan de pasgeborene tijdelijke verschijnselen laten zien, bijvoorbeeld prikkelbaarheid, voedingsproblemen of ademhalingsproblemen; dat is een reden om de bevalling te laten begeleiden door mensen die weten dat u het gebruikt. Stop nooit abrupt zodra u weet dat u zwanger bent, want abrupt stoppen geeft onttrekkingsverschijnselen en risico op terugval; neem in plaats daarvan dezelfde week contact op met uw arts. Amitriptyline komt in kleine hoeveelheden in de moedermelk terecht. Borstvoeding is bij een lage dosering vaak mogelijk, maar dat oordeel hoort bij een arts die uw situatie kent, en het kind wordt dan gevolgd op sufheid en drinkgedrag. Onze beoordeling op basis van een vragenlijst leidt niet tot een medisch recept voor gebruik tijdens de zwangerschap of de borstvoeding.
Ervaringen met amitriptyline
Ervaringen lopen sterk uiteen en zeggen weinig over uw eigen situatie. Mensen die het middel bij zenuwpijn of migraine gebruiken, melden vaak dat de pijn draaglijker wordt en dat zij beter doorslapen, maar noemen daarbij bijna altijd de droge mond en een sufheid die de ochtend erna kan doorlopen. Bij gebruik voor depressie wordt vaker genoemd dat het effect pas na weken merkbaar werd, terwijl de bijwerkingen er al in de eerste dagen waren. Ook gewichtstoename komt in verhalen regelmatig terug. Wat in zulke berichten ontbreekt, is de dosering en de reden waarom die is gekozen: dezelfde stof wordt bij pijn in een veel lagere hoeveelheid gebruikt dan bij depressie, dus twee ervaringen zijn vaak niet vergelijkbaar. Gebruik verhalen op forums als aanleiding voor een vraag aan uw arts of apotheek, niet als reden om zelf de dosering aan te passen of te stoppen. Heeft u zelf een bijwerking ervaren, dan kunt u die melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Kom je aan van amitriptyline?
Gewichtstoename is een bekende bijwerking van amitriptyline en wordt door gebruikers regelmatig gemeld. Het middel kan de eetlust vergroten en de zin in zoet versterken, en de sufheid maakt bewegen er niet makkelijker op; die combinatie verklaart een deel van de toename. Hoeveel het is, verschilt per persoon en hangt ook samen met de dosering, de duur van het gebruik en de reden waarom het middel is voorgeschreven. Merkt u dat uw gewicht verandert, weeg u dan met enige regelmaat en noteer het, zodat het gesprek met uw arts over feiten gaat in plaats van over een indruk. Stop niet zelf: bij een depressieve stoornis weegt terugval zwaarder dan enkele kilogrammen, en bij zenuwpijn keert de pijn vaak terug. Wel zijn er opties om te bespreken, zoals een lagere dosering, een ander innametijdstip of een ander middel. Ook aandacht voor eetmomenten, drinken en beweging helpt, juist omdat de klacht deels via de eetlust loopt.
Stoppen met amitriptyline
Stop nooit abrupt. Wie na langere tijd ineens ophoudt, kan onttrekkingsverschijnselen krijgen: misselijkheid, hoofdpijn, slaapproblemen, prikkelbaarheid, rusteloosheid en een grieperig gevoel. Die verschijnselen zijn meestal tijdelijk, maar ze zijn onaangenaam en worden vaak verward met terugkeer van de oorspronkelijke klacht. De gebruikelijke aanpak is stapsgewijs afbouwen volgens een schema van de arts, waarbij de snelheid afhangt van hoelang en in welke dosering u het middel gebruikte. Bij een depressieve stoornis speelt daarnaast het risico op terugval: het moment van stoppen is dan een medische afweging en geen praktische. Bij zenuwpijn kan de pijn na het afbouwen terugkomen, wat op zichzelf informatie geeft over de vraag of het middel werkte. Bespreek het afbouwen vooraf en houd de eerste weken vol, ook als u zich al beter voelt. Krijgt u tijdens het afbouwen sombere gedachten of gedachten aan zelfdoding, neem dan direct contact op met een arts of met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113.
Herhaalrecept aanvragen
Wij beoordelen amitriptyline op dit moment niet online, ook niet als voortzetting van een behandeling die uw eigen arts al heeft ingesteld, en ook niet wanneer het middel voor zenuwpijn is voorgeschreven. Er valt op deze pagina dus niets te bestellen en u betaalt ons niets. U vult een medische vragenlijst in over uw diagnose, de dosering die u nu gebruikt, uw hartgeschiedenis, uw overige geneesmiddelen en uw klachten. Een arts beoordeelt die gegevens en besluit of voortzetting verantwoord is; wij starten geen nieuwe behandeling met een antidepressivum en verhogen geen doseringen op afstand. Er is geen videoconsult en geen telefonisch gesprek: de beoordeling is schriftelijk en asynchroon, en dat is precies het verschil met een spreekuur. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een document dat voldoet aan de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU. Daarmee meldt u zich bij elke apotheek in Nederland met een geldig identiteitsbewijs; een pincode is niet nodig. Wij noemen bewust geen doorlooptijd. Optioneel kunt u voorrang in de wachtrij kiezen (9,90 euro). Wij verstrekken geen doktersverklaring voor het UWV, de bedrijfsarts of loondoorbetaling; dat oordeel ligt daar en niet bij ons. Het bedrag dekt de medische beoordeling, niet de afgifte van het document.
Bijsluiter en betrouwbare bronnen
De officiële bijsluiter en de volledige productinformatie vindt u in de geneesmiddeleninformatiebank van het CBG-MEB. Publieksinformatie in begrijpelijke taal staat op apotheek.nl, de site van apothekersorganisatie KNMP. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft indicaties, doseringen en waarschuwingen zoals zorgverleners die gebruiken; daar staat ook het onderscheid tussen de dosering bij pijn en die bij depressie. Lees de bijsluiter voor het eerste gebruik en opnieuw na elke wijziging van de dosering: daarin staan de volledige lijst met bijwerkingen, de waarschuwingen over autorijden en de contra-indicaties. Twijfelt u over een klacht of over de combinatie met een ander middel, dan kunt u daarvoor zonder afspraak terecht bij elke apotheek. Vermoedt u een bijwerking, dan kunt u die zelf melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Voor hulp bij sombere gedachten is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar. Deze pagina is een samenvatting en vervangt de bijsluiter niet.
Wie heeft deze informatie gecontroleerd?
Deze pagina is opgesteld door de medische redactie van MEDINOW Sp. z o.o. en inhoudelijk gecontroleerd door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Onze arts is niet ingeschreven in het Nederlandse BIG-register en werkt op grond van zijn Poolse bevoegdheid binnen het Europese kader voor grensoverschrijdende zorg. Datum van laatste controle: 29 augustus 2026. Wij verkopen geen geneesmiddelen en zijn geen apotheek: wij beoordelen een medische aanvraag en verstrekken bij goedkeuring een document. Het geneesmiddel zelf haalt u bij elke apotheek in Nederland. Wij houden geen videoconsult en voeren geen telefoongesprekken; de beoordeling gebeurt schriftelijk aan de hand van een vragenlijst. Deze informatie is algemeen van aard, houdt geen rekening met uw persoonlijke situatie en vervangt geen beoordeling door een arts. Bij spoed belt u 112; met dringende vragen buiten kantooruren neemt u contact op met de huisartsenpost.
Is amitriptyline receptplichtig?
Ja. Amitriptyline heeft in Nederland de status UR, uitsluitend op recept. Het valt niet onder de Opiumwet, maar vraagt wel om een medische beoordeling vanwege het effect op hart en geleiding en de vele wisselwerkingen. Voortzetting van een lopende behandeling kan via een aanvraag op afstand; een nieuwe behandeling met een antidepressivum starten hoort bij een arts die de behandeling in de tijd kan blijven volgen.
Hoe snel werkt amitriptyline?
Niet meteen. Bij zenuwpijn duurt het meestal enkele weken voordat duidelijk is of het middel helpt, bij een depressieve stoornis doorgaans langer. De sufheid en de droge mond zijn er vaak al na de eerste dagen, dus bijwerkingen gaan vooruit aan het effect. Beoordeel het middel daarom niet na een paar dagen en verander de dosering niet zelf.
Welke bijwerkingen komen vaak voor?
Vaak gemeld worden droge mond, slaperigheid, duizeligheid bij het opstaan, obstipatie, wazig zien, moeite met plassen, transpireren en gewichtstoename. In de eerste weken en na elke verandering van de dosering kunnen onrust en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen, het duidelijkst bij mensen jonger dan 25 jaar; neem dan direct contact op met een arts of met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113.
Mag ik alcohol drinken?
De combinatie is af te raden. Alcohol versterkt de sufheid en de duizeligheid die amitriptyline geeft, vooral in de eerste weken en na een verhoging van de dosering. Dat vergroot ook het risico in het verkeer. Twijfelt u of u alert genoeg bent om te rijden, ga dan niet rijden en bespreek het met uw arts of met de apotheek.
Kan ik een herhaalrecept online aanvragen?
Nee, voor dit middel op dit moment niet - ook niet wanneer het voor zenuwpijn is voorgeschreven. Een arts beoordeelt uw vragenlijst; er is geen videoconsult en geen telefoongesprek. Bij goedkeuring ontvangt u per e-mail een document volgens de bijlage bij richtlijn 2012/52/EU voor elke apotheek. Bij afwijzing op medische gronden krijgt u het bedrag terug; levert u de gevraagde documentatie niet aan, dan niet.